BEŞERİ SERMAYE ENDEKSİ: İYİ SAĞLIK, İYİ EĞİTİM!

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) birkaç gün önce yeni bir veri seti yayınladı. Bu veri setinin ismi “Beşeri Sermaye Endeksi”. Peki bu endeks neyi ölçüyor? TÜİK bunu şöyle açıklıyor:  “Bugün doğan bir çocuğun yaşadığı ülkede hâkim olan sağlık ve eğitim şartları göz önünde bulundurularak, 18 yaşına geldiğinde elde etmiş olması beklenen beşeri sermayeyi ölçmektedir.” Beşeri Sermaye Endeksinin metodolojisi Dünya Bankası tarafından belirleniyor ve 3 alt başlıktan, bileşenden oluşuyor. Bunlar “hayatta kalma (5 yaş ve altı), sağlık ve eğitim.

Hayatta kalma endeksi 5 yaş altı çocukların hayatta kalma oranını gösteriyor. Sağlık endeksi ise yetişkinlerin hayatta kalma oranı ve 5 yaş altı çocuklarda “bodurluk” üzerinden ölçülüyor. Eğitim endeksi ise 4-18 yaş arası fertlerin muhtemel eğitim süresi ve bu süredeki başarı testleri ile hesaplanıyor.

“Endeks, 0 ile 1 arasında değer almakta olup, endeks değerinin 1’e yaklaşması bugün doğan bir çocuğun sahip olduğu kaliteli eğitim ve sağlık koşulları neticesinde, gelecekteki bir çalışan olarak üretkenliğinin en yüksek değerde olduğunu” ifade ediyor.

Daha anlaşılır bir ifade ile endeks 1’e yaklaştıkça ülkedeki sağlık ve eğitimin kalitesi hem artıyor hem de herkes tarafından daha erişilebilir oluyor.

Yukarıda görüleceği üzere, Türkiye, 2020 yılı verileri ile değerlendirildiğinde AB ortalamasının altında. Bununla beraber; Litvanya, Letonya, Hırvatistan, Çekya, Polonya ve Estonya gibi ülkeler içinde beşeri sermaye endeksi Türkiye’den daha yüksek. Diğer ülkeler için Dünya Bankası veri bankasında 2020 ve sonrası için kayıt mevcut değil. TÜİK, Türkiye için 2022 ve 2023 verilerini yayınladı. Sırasıyla, 0,693 ve 0,690.

2023 verilerine iller bazında baktığımızda, 6 Şubat 2023 depremlerini yaşamış Hatay, Adıyaman, Kahramanmaraş, Malatya gibi illerde beşeri sermaye endeksi ortalamadan çok daha fazla düşmüş. En düşük olduğu iller ise Muş, Gümüşhane, Şanlıurfa, Ağrı, Şırnak.

Politika yapıcılar için bu tablo hayret verici olmalı. Türkiye nüfusunun büyük çoğunluğunun bir noktaya doğru yığılmasına müsaade ediyor. Buna karşı etkili önlemler almıyor.

Varsayalım ki, 3+1 bir eviniz var. Bütün eşyalarınızı bir odaya kapatıp tek bir odada yaşamayı dener misiniz? Türkiye de bunu denememeli ve vatan topraklarının büyük bir kısmının boş kalmasına karşı gerekli önlemleri almalı. Nitekim kimse Türkiye ortalamasının altında sağlık ve eğitim kalitesine sahip bir yerde ikamet etmek istemez. Kimse böyle bir yerde çocuk büyütmek istemez.