2025 AĞUSTOS AYI ENFLASYON VERİLERİ

Ağustos ayı enflasyon verileri açıklandı. Enflasyon verileri beklenenden yüksek geldi ve piyasada bununla ilgili tartışmalar başladı. Bugün bu verileri, beklentilerin neden üzerinde geldiğini ve ne ifade ettiğini tartışacağım.

Enflasyon bir önceki aya göre %2,04 artarken, bir önceki yılın aynı ayına göre %32,95 arttı. Bir önceki yılın Aralık ayına göre %21,50 artarken, on iki aylık ortalamalara göre ise %39,62 artış gösterdi.

Aylık enflasyon beklentisi yaklaşık %1,8’di ve TÜİK verileri %2,04 ile beklentinin üzerinde seyretti. Bu veriyi beklentilerin üzerine taşıyan en önemli kalem ise “%3,02 artış gerçekleşen gıda ve alkolsüz içecekler” ile “%2,66 artış gerçekleşen konut” oldu. “Gıda ve alkolsüz içecekler, alkollü içecekler ve tütün, konut ve ulaştırmanın” aylık enflasyona toplam etkisi ise %1,63 oldu.

Piyasada, gıda enflasyonunda küresel ölçekte yukarı yönlü bir eğilim olduğu ve ulusal düzeyde tarımsal faaliyetleri olumsuz etkileyen çeşitli dışsal ve doğal faktörlerin bulunduğu yönünde bir kanı vardır. Ancak bu unsurlar gıda enflasyonundaki artışa gerekçe olarak gösterilse de, Türkiye’deki gıda enflasyonu küresel trendden belirgin şekilde ayrışmaktadır. Bunu daha net açıklamak için bir endeksten bahsetmek istiyorum. Global gıda enflasyonunu anlamak ve takip etmek için en çok başvurulan gösterge FAO Gıda Fiyat Endeksi’dir. Bu endeks Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü’nün (FAO) dünya genelinde tahıl, yağ, süt ürünleri, et ve şeker gibi temel gıda ürünlerinin uluslararası piyasalardaki aylık fiyat değişimlerini ölçmek için hazırladığı bir göstergedir. Hemen aşağıda fao.org adresinden aldığım aylık değişim tablosunu bulabilirsiniz:

Tablonun sonunda görebileceğiniz üzere 2025 Ocak ayından 2025 Ağustos ayına kadar aylık gıda endeksinin ve alt başlıklarının değerleri verilmiş. Kısa bir hesaplama ile şunu görebiliriz: FAO Gıda Fiyat Endeksi 2025 Ocak ayından 2025 Ağustos ayına yaklaşık %4,3 artış göstermiş.

IMF’in sunduğu “Primary Commodity Price System” tablosuna baktığımızda ise “gıda” ve “gıda ve meşrubat” grubunda ocak ayından bu yana çok hafif bir düşüş görüyoruz. Farklı ölçümler ile yapıldığı için birinde hafif bir yükselme birinde ise hafif bir düşme görmemiz çok şaşırtıcı değil.

Son olarak, Dünya Bankası’nın yayınladığı aylık emtia fiyat endeksine bakalım, ki bu endeks “The Pink Sheet” olarak bilinir. Bu listede diğer iki endeksten çok farklı bir durum göze çarpmıyor. Gıdaya ilişkin farklı alt başlıkların endekslerinde çok düşük artış ve azalışlar var. Tüm bu veriler ışığında TÜİK tarafından yayınlanan endeksi ve bunun da değişim oranını yani gıda enflasyonunu yorumlayalım: TÜİK verilerine göre ise “Gıda ve Alkolsüz İçecekler” 2025 Ocak ayından 2025 Ağustos ayına yaklaşık %16,2 artış göstermiş. Bir başka ifade ile Türkiye küresel trendlerden ayrışmış.

Enflasyon, ekonomistler ve vatandaş için farklıdır. Örneğin, Türkiye’de enflasyon dendiğinde Türk vatandaşının anladığı ve hissettiği her zaman gıda enflasyonudur. Türkiye, gerek para politikaları gerek mali politikalar belirlerken bunu mutlaka dikkate almalı. Yıllar önce TCMB Başkanı Durmuş Yılmaz sendikalarla görüşerek, sert eleştirileri de dinleyip onların fikirlerini almıştı. TCMB yetkilileri de para politikası belirlerken buna dikkat etmeli.

Dediğim gibi Türkiye’de enflasyon her zaman gıda enflasyonudur. Son zamanlarda buna konut-kira ve teknolojik aletler eklenmiş olsa da gıda enflasyonu Türkiye’nin birincil önceliği olmak zorunda. Türkiye, enflasyonla mücadeleyi yalnızca “enflasyon her zaman ve her yerde parasal bir fenomendir” anlayışıyla, yani para politikalarıyla sürdürürse kalıcı başarı elde edemez. Enflasyonun yapısal sebeplerini ortadan kaldıracak güçlü maliye politikaları devreye girmediği sürece, faiz kararlarıyla sağlanan düşüşler geçici kalacaktır.